Kristoffer Egede isumaginninnermi peqqissaanermilu ikiortitut ilinniagalik aammalu puigortunngorneq pillugu immikkut ilinniagaqarsimasoq Unnuk Kulturisiorfimmi puigortunngorneq pillugu Utoqqaat Illersuisuata allattoqarfiani saqqummiivoq. Nuummi utoqqaat illuanni sulisuuvoq, saqqummiineralu tunngavigalugu puigortunngortunngortunik sullissinera pillugu apeqquteqarfigaarput.
– Saqqummiininni puigortunngoriaatsit sisamat aammalu Parkinsonimik imaluunniit Huntingtonimik nappaatillit puigortunngornermik nappaateqalersinnaasarnerat oqaatigaat. Danmarkimi Alzheimersimik puigortunngortarneq nalinginnaaneruvoq – nunatsinni puigortunngoriaaseq sorleq nalinginnaanerua?
KE: – Nunatsinni puigortunngortarnermi Alzheimers demens nunani allanisuulli nalinginnaanerpaajuvoq tamatumanilu aamma puigortunngornermi ukioqqortussutsit allanngorartarlutik. Inooriaatsimi atuineq qanorlu inuuneqarnermi eqqugaaneq apeqqutaanerpaajupput, taamaammallu malitsigisaanik ukiumiit ukiumut inummiit inummut allanngorarsinnaaqalutik.
– Aamma oqaatigaat puigortunngorneq nalinginnaanerusoq malunniukkiartornerminiit ajornerpaaffissani tikillugu arfineq-marlunnik immikkoortunik aqqusaagaqarfiusartoq. Tassa ilaqutaasutut paaqqutarinnittutullu puigortunngortumut saaffiginneriaaserput nappaataasup sumut killinnerani apeqqutaasorujussoorpaluppoq, ilumoorpa?
KE: – Google allallu allaaserineqartut atuagassat kisissaarpianngitsut qiviarukkit marserukkillu ilaatigut killiffinnik taaneqartut sisamaanaapput. Uangali uku ukiut arlariit matuma siorna killiffik 1-imiit 7-imut suliarinikuusakka puigortunngortut inaanni suligallarama pissarsiarinikuusakka paasiuminarsarlugit kalaallisukanneq tulluarsarlugit allaaserinikuuakka. Aap, nappaataasut sumut killinnerat ilaqutaasut qanoq paasinninnerannut apeqqutaasorujussuuvoq. Attaveqarnermi sunaluuniit kalluaasinnaasarmat sumut killittoqarnera ilaqutaasut ilaatigut nalusarpaat, taamaattoqartillugu puigortunngortup pallikkuminaalliornera ilaqutaasuni nalunarnerpaajusarpoq. Tamannalu ilaqutaasuni nalorsaatinik pilersitsisarmat puigortunngortup qanoq inneranik sumullu killinneranik nalornineq apeqqutaanerpaalersarpoq.
– Puigortunngorneq pillugu suli qaammaasakinnerput ilaatigut ilaqutaasuni puigortunngortoqartuni avissaartuutaasartoq oqaatigaat. Qanoq avissaartuuttoqalersarami?
KE: – Oqaloqatiginnittarninni, saqqummiisarninni, paasititsiniaasarninni aammalumi sineriammi angalasarninni paasisat misilittakkallu naapertorlugit avissaaqqaneq ilaqutaasuniit ilaqutaasunut oqaatigineqakkajussinnaananilu anninneqarsinnaasanngilaq. Taamaatorli soorlu naapiffimmi ilaatigut paniusumit erniusumilluunniit uannut assersuutigalugu oqaatigineqartarpoq nappaammut ilisimasaqarnerat annikippallaartoq. Avissaartuunnermi imminullu ilaqutariittut qiviarsinnaajunnaarnermik kingunilimmik pisut arlaariit naamattoortakkakka makkuukkajupput kingornussisussaatitaanermik kingunilimmik ilaannginneq, soorlu inigisaq, illoq katersallu pineqartillugit.
– Qaammaasakinneq aamma peqqutigalugu ilaatigut sulisut ilaasa puigortunngortumut kusananngitsunik oqaaseqartarsimanerat oqaatigaat aammali ullutsinni sulisut puigortunngornermik qaammaasaqarnerulerneranni utoqqaat toqqissisimanerulersimasut oqaatigaat. Puigortunngortut pillugit nunatsinni paaqqutarinniffinni qaammaasaqarneq qanoq nalilersinnaaviuk?
KE: – Utoqqaat angerlarsimaffiini utoqqaallu illuini sullissinermi qaamaasaqarneq suli appasinnerpaaffianiitippara. Puigortunngortunillu sullissineq aamma appasittorujussuuvoq. Paaqqutarinninneq, attaveqarneq, sullissineq aammalu qaratsap iluani taaguutinik nalornineq appasittorujussuartut nalilersinnaavara. Ilaatigummi pissaaneq sulisunit atorneqartorujussuusinnaavoq. Saqqummiisarninnilu aammalu angalasarninni nalorsaaterparujussuit qaffakaatinneqartarput. Paaqutarinninnermi nalorninermi oqaatsitigut timikkullu pissaanermik atuilerneq sulisumiit tikinneqaqqajuppoq, soorlu puigortunngortoq paasineqarusukkaluaqaluni kamammut saatitsigaangat akerleriinnerujussuaq pilersarpoq, sullisorlu imminut illersorniarluni pissaanermik atuilersinnaasarpoq.
– Annikinnerusumik annertunerusumilluunniit puigortunngortut Nuummiinnaq 150-t missaanni amerlassuseqarsinnaasut oqaatigaat. Qanoq taama amerlatiginerat paasivisiuk?
KE: – Puigortunngortunut ataqatigiissaarisut peqatiginerini kisitsit taanna paasivara.
– Aamma puigortunngortut nappaataannik suussusersineqanngitsunik peqartoq oqaatigaat. Tassa puigortunngortut iluamik misissuivigineqartarsimanngillat?
KE: – Aap, amerlasoorujussuit suussusersineqanngillat, ingammik illoqarfinni mikinerusuni tamanna atuuppoq amerlanerpaallu eqqoriaannagaallutik. Puigortunngornerisigut suussusersineqanngitsut puigortunngortut inaannut inissitat amerlaqaat.
– Puigortunngortunik iisartagartortitsineq 2016-imiilli Nuummi appariartinneqarsimasoq oqaatigaat. Iisartagartortitsisoqarpallaarunnaarnera puigortunngortut akornanni qanoq kinguneqarpa?
KE: – Aap, puigortunngortuni kinguneri ukuupput; paasineqarlualerneq, tikinneqarlualerneq, eqqissisimanerulerneq pisariaqartitaanillu ulluinnarni tuniorarneqarlualerneq. Taamaattorli pisimasoq una Nuummi utoqqaat illuanni annerpaamik pivoq, kisiannili sineriammi allaanerungaatsiarluni.
– Illit isumaginninnermi peqqissaanermilu ikiortitut aammalu puigortunngorneq pillugu ilinniagaqarputit. Puigortunngortut pillugit ilinniagaqarnissat sooq aalajangiussimaviuk?
KE: – Paasinnikkiartuaarninni imminullu naalaarneruleraluttuinnarninni tulluarsarninnilu paasinikuuara uanga puigortunngortuni tulluartuullungalu paasinnittuullunga. Nuannarilluinnaraarami puigortunngortunik sullissineq, tassami paasinikuugakku ilaqutaasuni ikinngutaasunilu paasisimasaqarneq, ilikkagarneq, saqqummiineq, qaammarsaaneq ikiuinerlu suli pisariaqartinneqaqisoq.