Pisortanit ikiorsiissutit
Pisortanit ikiorsiissutit
Inersimasut tamakkerlutik sapinngisaq tamaat atorlugu imminnut ilaquttaminnullu pilersuinissamut pisussaaffeqarput. Tamanna piffissap ilaani imaluunniit sivisunerusumik pisinnaanngippat, innuttaasutut pisortat ikiorsiissutaannik pisartagaqalernissamik qinnuteqaateqarsinnaavutit. Tamanna assersuutigalugu, toqusoqarneranut, napparsimasoqarneranut, suliffissaaleqisoqarneranut, erninermut atatillugu sulinngiffeqartoqarneranut avinnermulluunniit tunngasuusinnaavoq. Pisortat ikiorsiissutaat taamaalilluni inunnut tamanut Kalaallit Nunaannittunut aningaasaqarnikkut sillimmasiissutaavoq.
Pisortanit ikiorsiissutit pillugit paasissutissat nalinginnaasuummata, taamalu utoqqarnuinnaq tunnganngimmata malugeqquneqarpoq.
Pisortat ikiorsiissutaat assigiinngitsut marluupput: Tassanngaannartumik ikiorsiissutit aamma aningaasartuutinut aalajangersimasunut pilersuisussaanermullu ikiorsiissutit.
Tassanngaannartumik ikiorsiissutit
Tassanngaannartumik ikiorsiissutit pisariaqartitannik nalinginnaalluinnartunik matussusiissapput. Assersuutigalugu nerisassat ineqarnerlu. Allatut oqaatigalugu pisortat ikiorsiissutaat inuuginnarnissamut ikiorsiissutitut oqaatigineqarsinnaapput, pisariaqalissappat tassanngaannartumik pissarsiarisinnaasatit.
Kinaluunniit Kalaallit Nunaanniittoq tassanngaannartumik pisariaqavissumik pissaaleqilernermi pisortanit ikiorserneqartussaatitaavoq. Tamatuma nassatarisaanik, danskisut aamma inuiattut allatut innuttaassuseqartut pisariaqalerfiani tassanngaannartumik pisortanit ikiorserneqarnissamut pisinnaatitaapput.
Ikiorsiissutit pisariaqartitannut nalinginnaalluinnartunut matussusiissapput. Assersuutigalugu nerisassanut inimullu akiliuteqarnissamut aningaasaqarnikkut ikiorsiissutaasinnaapput. Tassanngaannartumik pisortat ikiorsiissutaat, allatut oqaatigalugu inuuginnarnissamut ikiorsiissutitut taaneqarsinnaapput piffissamullu sivisunerusumut naatsorsuussaanatik. Ikiorsiissutit tassaagajupput aningaasat ataasiartumik tunniussat.
Piumasaqaatit
Tassanngaannartumik ikiorserneqarsinnaajumaguit imminut ilaquttannullu pilersuiniarnikkut ajornartorsiuteqartuussaatit, tassa inuttut atukkatigut arlaatigut eqqugaasimallutit. Tamanna assersuutigalugu tassaasinnaavoq:
- katissimasavit toqukkut qimagunnera
- illit napparsimanerit
- illit suliffissaarunnerit
- illit avinnerit
- imaluunniit erninermut atatillugu sulinngiffeqarnerit
Malugiuk
Tassanngaannartumik pisortanit ikiorsiissutit qinnutiginiarukkit, kommunimut najukkannut saaffiginnissaatit.
Aalajangersimasumik aningaasartuutinut aamma pilersuinissamut ikiorsiissutit
Ikiorsiissutit nalinginnaasumik sivisunerusumik aningaasaqarnikkut ikiorsiissutaasarput, aalajangersimasumik aningaasartuutinnut matussutaasussat. Assersuutigalugu innaallagissamut, imermut kiassarnermullu aningaasartuutigisannut. Taakku saniatigut illit ilaquttavillu pilersornissaannut pisortat ikiorsiissutaat aningaasanik akilersuutinik aamma ilaqartinneqartarput.
Piumasaqaatit
Pilersuinissamut aalajangersimasumillu aningaasartuutinut pisortat ikiorsiissutaannik pisartagaqalerumaguit, makku eqquutsissavatit:
- Kalaallit Nunaanni aalajangersimasumik najugaqarneq
- Inuit allattorsimaffiannut nalunaarsimaneq
- Inuttut atukkatigut eqqugaasimaneq, assersuutigalugu napparsimaneq, erninermut atatillugu sulinngiffeqarneq, suliffeqannginneq imaluunniit inooqatigiinnermik kipititsineq
- Illit imminut ilaquttannullu pilersuisinnaanissamut aamma aalajangersimasumik aningaasartuutinut akiliisinnaanissamut periarfissaqannginneq
Taakku saniatigut illit:
- danskisut innuttaassuseqassaatit
- katissimasuussaatit imaluunniit katissimasimasat kingulleq danskisut innuttaassuseqassaaq
- imaluunniit nunanut allanut imaluunniit nunat tamalaat akornanni suliniaqatigiiffinnut isumaqatigiissutinut ilaassaatit.
Taamatuttaaq aamma illit:
- suliffeqassanngilatit aamma suliffissaq pillugu neqeroorummik naammaginartumik tunineqarnikuunak kiisalu iliuuseqarnikkut suliffissarsiortuussallutit
- napparsimallutilluunniit erninermut atatillugu sulinngiffeqartuussaatit taamaammallu suliffeqarsinnaanermut periarfissaqarnak
- imaluunniit naleqqussarsinnaannginneq imaluunniit peqqiilliorneq patsisigalugu sulisinnaanngitsutut nalilerneqarsimassallutit.
Aningaasat annertussusaat
Anigaasartuutitit aalajangersimasut akuerisaasut tunngavigalugit pisortat ikiorsiissutaasa annertussusissaat naatsorsorneqartarpoq. Taakku tassaasinnaapput, inimut akiligassaq, innaallagiaq, imeq kiassarnerlu. Aningaasartuutinut aalajangersimasunut allanut, tamanna kommunip pisariaqartutut nalilersimappagu, aamma tapiiffigineqarsinnaavutit.
Taassuma saniatigut ilinnut ilaquttannullu pilersuinissamut aamma aningaasat akilersuutaasartut allat pisortat ikiorsiissutaannut ilaasarput.
Katillugit SIK-ip isumaqatigiissutaa malillugu ilinniarsimasuunngitsup akunnermusiaata minnerpaaffiata 65 %-iata annertoqataa nalinginnaasumik annerpaamik tunniunneqarsinnaavoq.
Pisuni aalajangersimalluinnartuni ikiorsiissutit annikillineqarsinnaapput:
- Pisortat ikiorsiissutaannik pisartagaqarnivit nalaani ulluni arlalialunni sulisimaguit, isertitatit pisortat ikiorsiissutaannit peerneqassapput
- Kateqqaguit imaluunniit ukioq ataaseq sinnerlugu inooqateqareersimaguit, pisortat ikiorsiissutaat marluullusi isertitassi annertussusaat aallaavigalugit naatsorsuisoqassaaq. Tassa imaappoq, katissimasavit imaluunniit aapparisavit isertitai, assersuutigalugu akissarsiat, ilinniartuunersiutit, erninermut atatillugu ullormusiat, suliffeqannginnermi ikiorsiissutit imaluunniit pensionit, pisortat ikiorsiissutaannit peerneqassapput
- Nammineq pisuussutigisannik suliffissaarussimaguit, aalajangersimasumik aningaasartuutivit akilersukkavillu affaannaat matussusertissinnaavatit. Taamaattoqassappat ikiorsiissutit nerisassanngorlugit tunniussat ikiorsiissutitut pissarsiarissavatit. Meeqqavit pisariaqartitaat eqqumaffigineqassapput.
Qinnuteqaat
Pisortat ikiorsiissutaannik pisartagaqalerumallutit qinnuteqarsinnaanerit kommunimiit kommunimut allanngorarpoq. Nalinginnaasumik sulianik sullissisumut inniminniisussaavutit. Pisortat ikiorsiissutaat sorliit ujartorneritit apeqqutaalluni assersuutigalugu aamma makku suliarissavatit:
- Qinnuteqaatitut immersuiffissap immersornera
- Siusinnerusukkut isertitarisimasavit uppernarsarnerat, assersuutigalugu akissarsiat allagartaat atorlugit
- Aningaasartuutivit uppernarsaataannik ilanngussissaatit, assersuutigalugu inimut akiligassaq, innaallagissamut akiligassaq, eqqaavilerinermut/anartarfilerinermut akiligassaq, meeqqanut paaqqinnittarfimmiititsinermi akiligassaq, kiassarnermi akiligassaq.
Pisortat ikiorsiissutaannik qinnuteqarninnut atatillugu pappiaqqat eqqortut nassarnissaat pingaaruteqarpoq. Tamatuma suliamik suliarinninnerup oqilisaatissavaa aningaasallu annertussusaat eqqortut pissarsiarinissaat qulakkiissallugu.
Pappiaqqat sorliit kommunimut nassassaneritit, illit imminut aamma ilaquttannut pilersuisinnaajunnaarninnut inuttut atukkat suut patsisaanerat apeqqutaassaaq.
- Avissimaguit, averusernermut uppernarsaatit nassassavatit
- Suliffissaaleqisuuguit suliffissaaleqinermilu ikiorsiissutinik pisartagaqarnissamut periarfissaqarnak, sooq suliffeqannginnersutit pillugu sulisitsisunnit allagaqaat nassassavat
- Napparsimaguit, nappaammut uppernarsaatitut nakorsap allagarsiussaa nassassavat
- Erninermut atatillugu sulinngiffeqalissaguit, erninissamut killiliussatut naatsorsuutigineqartoq pillugu uppernarsaat nassassavat.
Qinnuteqarnialeruit pappiaqqat tamaasa piareersimatikkukkit, suliakkiissutivit suliarineqarnissaa sukkasuumik ingerlanneqassaaq.
Inatsisit